ELEKTRİK DİREKLERİ Yapım Gereçlerine Göre Direk Çeşitleri, Tanımları ve Özellikleri

DEMİR DİREKLER Enerji iletim ve dağıtım şebekelerinde kullanılan direkler U, I veya L profil demirden yapılır. Demir direklerin, havadan, nemden ve bilhassa sanayi bölgelerindeki zararlı gazlardan etkilenmemeleri için boyanmalı ve koruyucu madde sürülmelidir. Demir direkler genel olarak üç çeşittir.Boru direkler A ve kafes direkler Putrel (pilon, çatal) direkler

3 Boru Direkler Daha çok özel tip aydınlatmalarda ve düşük gerilimli sokak, cadde, liman, marina, site ve bahçe aydınlatmalarında kullanılan direklerdir. Özel olarak projektör aydınlatma direği olarak da kullanılmaktadır. Yükseklikleri 4 ile 8 metre arasındadır. Tekli, ikili, üçlü tipleri vardır.

A ve kafes direkler Alçak gerilim şebekelerinde kullanılan A ve kafes tipi demir direkler, iller bankası tarafından standardize edilmiştir. Bu standardize boyları kısa ve uzun direkler için ayrı ayrıdır. A tipi olanlar 8I,10I,12I,6,5U,8U,10U,12U veya 8Ik,10Ik,12Uk şeklinde sembolize edilir. Sembollerdeki U veya I direk yapımında kullanılan demirin kesitini gösterir. Boyları 9,10-9,35-9,55-9,70 m 9,90-10,10-10,55 m olanları vardır. Ortalama uzunlukları kısa boylar için 9,5, orta boylar için 10 m olmaktadır.

 Putrel (Pilon, Çatal) Direkler
Bu direkler, çekilen hattın özelliğine göre 3’lü veya 6’lı hatlar olarak çok yüksek gerilimler için kullanılır. Boyları istenilen ebatlarda büyütülüp ayarlanmakta olup standart bir uzunluğu yoktur.  (154kV).

Kullanım Yerlerine Göre Direk Çeşitleri
Durdurucu DireklerTaşıyıcı direklere bağlanan iletkenlerin gergin durması ve sarkmaması için kullanılan direklerdir. Tel kopması, direk devrilmesi vb. bozukluk halinde arıza iki direk arasında sınırlı kalır. Hava hattının diğer kısımlarını etkilemez.

 Köşede Durdurucu Direkler
Düz doğrultuda giden hattın yön değiştirdiği yerlerde kullanılan ve iletkenlerin izolatörlere nihayet bağı ile bağlandığı veya gerildiği direklere denir.Taşıyıcı DireklerBu tip direkler, iletkenleri sadece taşımak amacı ile iletkenlerin asıldığı düz hat doğrultusunda kullanılan direklerdir. Köşede Taşıyıcı DireklerDüz doğrultuda giden hattın, yön değiştirdiği yerlerde kullanılan (küçük sapmalarda) ve iletkenlerin izolatörlere taşıyıcı bağ ile bağlandığı direklerdir.Nihayet (Son) DirekleriHava hattının başladığı ve bittiği yerlerde kullanılan iletkenlerin izolatörlere nihayet bağı ile bağlandığı veya gerildiği direklere denir.

 Tevzi (Dağıtım) Direkleri
Branşman DirekleriDağıtım hattının kollara ayrıldığı yerlerde kullanılan direklere denir. Üzerlerinde dağıtım için gerekli ilave bağlama tesisleri ve ayırıcı/kesicilerde bulunabilir. Direklerden bir veya iki yönde kol veya şube hattı ayrılıyorsa bu durumdaki taşıyıcı ve köşede taşıyıcı direklere branşman direkleri denir.Tevzi (Dağıtım) DirekleriEnerji nakil hatlarında ikiden fazla nihayet bağı ile bağlı olan hatların tevzi edildiği yani kollara ayrılarak dağıtımının yapıldığı direklere denir. Direkteki hatlardan kesiti en büyük olan hat, ana hat olarak kabul edilir. Bunun dışında kalan diğer hatlar bu ana hattın birer branşmanı veya kolu durumundadır. Ana hatlarla bu direklere kadar gelen enerji, bu direkten ayrılan branşmanlarla daha küçük kapasiteli enerjiler halinde ayrılır.1.4. Gerilimlere Göre Direk ÇeşitleriOrta gerilimde kullanılan direklerYüksek gerilimde kullanılan direklerÇok yüksek gerilimde kullanılan direkler

Orta Gerilimde Kullanılan Direkler
1kV -34,5kV arasında kullanılan direklerin tamamıdır. Boyları 9 m-25 m arasında değişir. Ağaç, beton ve demir direk olarak imal edilir. Şu an en çok kullanılan beton ve demir direklerdir. Ağaç direkler acil durumlar için kullanılmaktadır. Daha sonra yerine beton ya da demir direk takılmaktadır. Demir direkler 3AWG ve 10AWG olarak isimlendirilmektedir. Kare kesitli putrel demirlerden yapılmaktadırlar. Beton direkler ise 10 m’den 26 m’ye kadar 1’er metre ara ile imal edilmektedirler. Resim 1.9 ve resim 1.10’da çeşitli OG şebekelerin de kullanılan beton ve demir direkler görülmektedir.

 Yüksek Gerilimde Kullanılan Direkler
34,5kV-154kV arasında galvaniz saclı, vidalı, kafes ve A direklerdir. Boyalı kaynaklı demir direklerin her türlü ortam şartlarında etkilenmemeleri için boya ve koruyucu tabakalar sürülür. Koruyucu tabakaların muayyen zamanlarda yenilenmesi gerekir. Bu nedenle 3AWG demir direkler boyalı-kaynaklı yapılmasına karşın 3/0AWG galvaniz demir ve galvaniz cıvatalı olarak imal edilir. Her tip iletken için çeşitli tip ve boyda direk bulunmaktadır. Demir profiller ortalama 6’şar metrelik parçalar halinde imal edilir ve bunlar birbirine cıvatalar ile tutturulur. Çok Yüksek Gerilimde Kullanılan Direkler 154kV-380kV arasında galvaniz saclı, vidalı kafes ve A direklerdir. Çok yüksek gerilim direklerinin tamamı kafes demir direklerdir. Direklerin ana elemanları olan köşebent parçaların boyutları ve malzeme kalitesi maruz kaldıkları kuvvetlere göre imal edilir. Köşebent malzemeleri ST-37’lik standart çelikten veya daha yüksek kaliteli çelikten imal edilir (ST-52 gibi). Bu direkler çift devreli ve tek devreli enerji nakil hattı direkleridir.