Elektrik, şebekeleri kullanıldıkları gerilimler Sivas
mücahit öğütlüoğlu
Elektrik, şebekeleri kullanıldıkları gerilimler • Alçak gerilim şebekeleri ( volt arası)• Orta gerilim şebekeleri (1kv-35 kv arası)• Yüksek gerilim şebekeleri (35 kv-154 kv arası)• Çok yüksek gerilim şebekeleri (154 kv’dan fazla)
Alçak gerilim şebekeleri Alçak gerilim şebekeleri 1 volt ile volt (1kv) arası gerilime sahip olan şebekelerdir. Bu şebekeler dağıtım trafolarından tüketicilere (abone) kadar olan elektrik hatlarından oluşur.Alçak gerilimler yalıtımı ve korunması kolay olduğu için abonelere yakın kısımlarda kurulur.Alçak gerilimle yapılan iletimlerde gerilim düşümü ve güç kaybı fazla olduğu için alçak gerilimler iletimden ziyade dağıtım şebekelerinde kullanılır.Ülkemizde alçak gerilim, abonelerde 220 v ve 380 v olarak kullanılır.
Orta gerilim şebekeleri Orta gerilim şebekeleri 1000 volt (1 kv) ile volt (35 kv) gerilimler arasındaki şebekelerdir. Bu şebekeler yüksek ve çok yüksek gerilim şebekeleri ile alçak gerilim şebekelerinin birbirine bağlanması işleminde kullanılır.Yüksek gerilimlerin direkt olarak abonelere verilmesi izolasyon ve güvenlik açışından uygun değildir. Bu sebeple yüksek gerilimler uygun değerlere indirilerek orta gerilim şebekelerine bağlanır.Orta gerilim şebekeleri küçük şehirler ve sanayi bölgelerine elektrik enerjisinin taşınmasında kullanılır. Orta gerilimler şehirlerin girişindeki dağıtım trafolarına bağlanır. Buradan abonelere dağıtılır.
Yüksek gerilimde dağıtım yapılmaz. Yüksek gerilim şebekeleriYüksek gerilim şebekeleri 35 kv ile 154 kv arasındaki gerilimi kullanan şebekelerdir.Elektrik enerjisinin üretildiği santrallerden başlayan ve büyük şehirler ile bölgelerin başlangıcı arasında kullanılan şebekelerdir.Yüksek gerilimde dağıtım yapılmaz.Yüksek gerilimler iletime en uygun gerilimlerdir.Çok uzak mesafelere enerji iletiminde alçak gerilimlerde güç kaybı çok olurken yüksek gerilimlerde güç kaybı az olduğu için yüksek gerilimler çoğunlukla iletim şebekelerinde kullanılır.Türkiye’de kullanılan yüksek gerilim değerleri 66 ve 154 kv’tur.
Çok yüksek gerilim şebekeleri Çok yüksek gerilim şebekeleri 154 kv’un üstündeki gerilimi kullanan şebekelerdir.Türkiye’de çok yüksek gerilim olarak 380 kv kullanılmaktadır. Bazı yabancı ülkelerde 500 ve 750 kv’a kadar gerilimler kullanılmaktadır.Şehirlerarası ve santraller arası bağlantı için çok yüksek gerilim şebekeleri tesis edilir.Ülkemizde Atatürk Barajından İstanbul’a hatta İzmir’e kadar uzanan 380 kv gerilimli şebeke mevcuttur.
Elektrik Enerjisi Neden Yüksek Gerilim Hatları ile İletilir Elektrik santrallerinde üretilen elektrik enerjisinin yerleşim birimlerine taşınması için kullanılan hatlar yüksek gerilim hatlarıdır.16-30 kV olarak üretilen elektrik, iletim hatlarından önce yükseltici tip transformatörler yardımıyla kV’a yükseltilerek iletim hatlarına verilir ve yerleşim birimi yakınlarında düşürücü tip transformatör yardımıyla tekrar orta gerilim seviyesine düşürülerek yerleşim birimine iletilir.Peki neden elektrik enerjisi santralde üretildiği gerilim seviyesinde iletilmiyor da yükseltilerek iletiliyor?
Bu sorunun yanıtı elektrikte en çok kullanılan formül olan. P=VxI Bu sorunun yanıtı elektrikte en çok kullanılan formül olan P=VxI güç bağıntısı kullanılarak açıklanabilir.Gücün sabit olduğu durumda gerilimin düşük olması yüksek akımın akacağı anlamına gelir.Yüksek akımın akması için de iletkenlerin çok kalın olması gerekir.Enerjinin santralden üretildiği gerilim seviyesinde iletilmesi istenirse çok yüksek akım taşınacağından çok kalın iletkenler gerekecektir ki bu iletkenleri döşemek hayli maliyetli ve zor olacaktır.Ayrıca kalın olan iletkenlerde deri etkisi denen akımın iletkenin dış yüzeyinden akmak istemesi nedeniyle iletkenin merkezi kullanılamayacak dolayısıyla akımın aktığı kesit daralacağından kayıplar daha da çok artacaktır.
DERİ etkisiOG ve YG şebekelerde, alüminyum iletkenin kullanılmayan orta kısmında çelik tel vardır. Ve bu çelik teller ile hem malzemeden kâr elde edilir hem de iletkenin kopma yükü artırılmış olur.Resimde merkezdeki koyu renkli daireler çelik, dıştaki açık renkli daireler de alüminyum iletkendir.
